Xanten

 

Up ]

down 

Xanten, Romeinse stad aan de Rijn

Inleiding

Xanten is een charmant Duits stadje, dat, voordat de Rijn zijn loop wijzigde,aan deze rivier lag. De Romeinen bouwden er ten tijde van keizer Augustus (27 v. C. - 14 n. C.) eenlegerkamp dat twee legioenen (ca. 10.000 man) herbergde. Deze versterking maakte deel uitvan de limes, de fortengordel die de grens van het Romeinse rijk beschermde.

3 km ten noorden van het fort lag de stad Colonia Uipia Traiana; ze kreeg ca. 105 n. C.het stadsrecht van keizer Traianus. Omdat de stad in de 5de eeuw verlaten werd en nietmeer overbouwd, bleven onder de akkers en velden sporen bewaard van een amfitheater, thermen (badgebouw) en een theater. In 1977 opende destad een archeologisch park waar naast de originele Romeinse resten ook heel mooiheropgebouwde Romeinse gebouwen te bezichtigen zijn. Volgens de overlevering lagen op hetRomeinse kerkhof de Heilige Victor en enkele andere martelaren begraven. In demiddeleeuwen noemde men die plaats daarom " Ad Sanctos" (Bij de Heiligen); ditverbasterde tot de huidige stadsnaam Xanten.

Enkele foto's

Het archeologisch park van XantenHet amfitheaterReconstructie van de MinervatempelHavenpoort en hotel

I. XANTEN EN DE ROMEINSE TIJD (55v.C. - 4de eeuw n.C.)

A. De Romeinen aan de Rijn.

Meer dan 400 jaar lang behoorden uitgestrekte delen van Duitsland, nl. het gebied tenwesten van de Rijn, tot het Romeinse Rijk (als deel van Gallia, het gebied begrensd doorde Noordzee, de Rijn, de Alpen, een stukje Middellandse Zee en de PyreneeŽn). Deprovincie Germania Inferior strekte zich uit van de Rijnmonding tot de monding van derivier de Vinxtbach in de Rijn (ten zuiden van Remagen); in het westen reikte ze tot inhet huidige BelgiŽ. Herhaaldelijk hebben de Romeinen gepoogd ook het GermaniŽ ten oostenvan de Rijn te veroveren, maar zijn daar nooit in geslaagd. In 9 n.C. leden ze een enormverlies in het fiasco van het Teutoburgerwourd , o.l.v. Varus.
De Romeinse heerschappij in het gebied ten westen van de Rijn duurde tot de eerste helftvan de 5de eeuw. Rond 450 veroverden de Franken het hele gebied. De Romeinse cultuur ginghierdoor bijne helemaal teloor, maar de sporen van hun aanwezigheid zijn nog altijdzichtbaar, o.m. in een van de voornaamste plaatsen van het Romeinse Rijnland.

B. Legioenskampen en burgernederzettingen aan de Rijn.

In 55 v.C. zag Caesar voor de eerstekeer de Rijn. In de drie volgende jaren werd het gebied ten westen van de Rijnonderworpen. De soldaten van Caesarslegioenen stamden uit alle delen van het Romeinse Rijk. Met de soldaten kwamen ook vreemdeambachtslieden en kooplui in het land. Zij voorzagen de Romeinse troepen van allerleiwaren. De soldaten leefden in kampen, reusachtige versterkte vestigingen die opstrategisch belangrijke plaatsen werden opgericht. De ambachtslui en handelaars leefden inde nederzettingen voor de kamppoorten.
40 jaar na de verovering van GalliŽ door Caesarkwamen de veldheren van Keizer Augustusaan de Rijn. Ze planden van hieruit de verovering van GermaniŽ, ten oosten van de Rijn.Als voorbereiding op de veldtochten liet de keizer op de linker Rijnoever versterktekampen oprichten waarin extra legioenen werden gelegerd. Maar het oprukken in GermaniŽmislukte. Hierop werd de Rijn als definitieve grens van het Romeinse Rijk uitgebouwd : eengrensweg, de "limes-weg", verbond meerdere kampen : legioenskampen die elk ca.6000 soldaten herbergden en daartussen kleinere kampen voor de hulptroepen, waar ongeveer500 of 1000 manschappen werden ondergebracht.

Stilaan ontstonden ook nederzettingen waarin zich aanvankelijk mensen vestigden die vande legioenen afhankelijk waren. Later vonden ook inheemse Kelten (=GalliŽrs) hier hunbezigheid. Ook vonden veteranen die veelal met vrouwen uit de buurt getrouwd waren, hiereen onderkomen. Zo ontstond een nieuwe bevolking die een verregaand Romeinse levenswijzeaannam. Onder de Romeinse nederzettingen van burgers in GERMANIA INFERIOR waren maar tweegrote steden of Coloniae:

C. De legioenskampen bij XANTEN : castra vetera I en II

Het legioenskamp Castra Vetera I ontstond kort voor onze jaartelling op een kleineverheffing langs de Rijn, tegenover de monding van de rivier de Lippe. Van hier-uit trokin 9 n.C. een deel van Varus' legioenen naar de slag tegen de Germanen in hetTeutoburgerwoud. Voor en na hem streden nog andere belangrijke Romeinse aanvoerders tegende Germanen, o.m. Drusus (12-9 v.C.), Tiberius (8 v.C.-5 n.C.), Germanicus (14-16 n.C.).In 70 n.C. werd het kamp in de opstand van de Bataven vernietigd. De Romeinen bouwden hetopnieuw op, nu dichter bij de Rijn en kleiner : Castra Vetera II; het was nu niet meer opverovering gericht, maar op versterking van de Rijngrens.
Ten zuidoosten van Castra Vetera I, in het huidige Birten, ten zuiden van Xanten, zijn deresten van een amfitheater bewaard. Dit amfitheater, uit hout en aarde gemaakt, dankt zijnbehoud enerzijds aan het feit dat het een natuurlijke wal was, anderzijds aan de legendedat hier de Romeinse hoofdman Victor met zijn kameraden op het eind van de 3de eeuw demarteldood zou zijn gestorven omdat zij door hun Christelijk geloof weigerden op eis vande Romeinse keizer aan de heidense goden te offeren : zo werd deze plaats als een heiligeplaats beschouwd.
Het amfitheater is ellipsvormig (98 x 84 m) en heeft een arena van 47,5 x 34,5 m; de murenzijn 8 m hoog en 10 m breed. In de Romeinse tijd was de arena van de zitplaatsenafgesloten door een borstwering. Het amfitheater, dat tegelijk met Castra Vetera 1 isgebouwd, was eerder bescheiden van omvang, maar volstond voor het leger dat er gebruik vanmaakte.

D. De burgerstad Colonia Vlpia Traiana (CVT)

1. De Romeinse stad

De burgerstad ligt 1800 m in vogelvlucht van het legioenskamp Vetera I verwijderd, tennoorden van de huidige Klever- poort (Klever Tor). Ze werd rond 100 n.C. gesticht doorTraianus, op de plaats waar reeds vroeger een nederzetting was, waarschijnlijk die van delocale Cugerni. De CVT bestond vermoedelijk tot in de 4de eeuw. Dan heette ze TRICESIMA,naar het XXXste legioen, dat meer dan 200 jaar in het kamp bij de stad gestationeerd was.
Later bouwden de eerste Christenen op het vroegere kerkhof ten zuiden van de CVT een kerkover het graf van twee martelaars; dat werd de kern van de middeleeuwse stad XANTEN.

korte beschrijving:
De CVT was met een oppervlakte van 73 ha. ongeveer 23 ha. kleiner dan het Romeinse Keulen.De stad was gebouwd zoals de meeste Romeinse steden : een net van straten die elkaar bijnaaltijd loodrecht kruisen, omgeven door een hoge muur met poorten en torens. Daarachterlagen woonhuizen, tempels, bestuurs- en badgebouwen, en een groot amfitheater. Hierleefden ca. 10.000 mensen. Voor de oostelijke stadsmuur lag een grote haven aan een zijarmvan de Rijn. Het bouwmateriaal werd dan ook over de rivier aangevoerd. Omdat er in hetvlakke Nederrijngebied nauwelijks steengroeven te vinden zijn, moest steen gedolven wordenin het Zevengebergte en de Eifel en vervolgens met vrachtschepen naar de Nederrijn wordenvervoerd.

2.Van Colonia Ulpia Traiana tot Archeologisch Park.

Toen men in de vroege Middeleeuwen stenen huizen begon te bouwen ten zuiden van deRomeinse CVT, werd de puinhoop van de Colonia als 'steengroeve' gebruikt. Vele gebouwenaan de Nederrijn, waaronder de Dom van Xanten, werden opgericht met stenen van de Romeinsestad.

In de 19de eeuw begonnen burgers van Xanten met het onderzoeken van de Romeinse stad.Vele schatten kwamen te voorschijn, zoals munten, sieraden, beeldhouwwerk engebruiksvoorwerpen.

In 1935 hield het Rheinisches Landesmuseum Bonn een groot archeologisch onderzoek in dezuidoost-hoek van de CVT; hierbij werden fundamenten van het amfitheater gevonden. TijdensW.O. II werd Xanten bijna volledig vernield. Na de wederopbouw hebben in de jaren 50archeologen van het Rheinisches Landesmuseum Bonn enkele 'noodopgravingen, uitgevoerd. Inde volgende jaren werd het behoud van de Romeinse overblijfselen bedreigd door modernebouwplannen (nijverheidszone en recreatiedomein), de archeologen sloegen alarm en steldenvoor om de resten van de Romeinse stad in een archeologisch park te veranderen en zo inhet recreatiegebied op te nemen. 1974: eerste systematische opgravingen; 1977 : eerstedeel geopend voor het publiek.

II. XANTEN NA DE ROMEINSE TIJD

Na de Romeinse tijd was de geschiedenis van Xanten meerdere eeuwen in duisternis gehuld: door het ontbreken van belangrijke schriftelijke getuigenissen, moet men zich baseren opbodemvondsten en schriftelijke en mondelinge overlevering.
Buiten de muren van de Romeinse stad lagen, naar toenmalige gewoonte, de begraafplaatsen;ťťn ervan lag op de plaats van de huidige Dom. Volgens de legende stierven in de 3deeeuw de H. Viktor met zijn kameraden de martelaarsdood in de arena van het amfitheater bijCastra Vetera I (in Birten) omdat zij weigerden op eis van de Romeinse Keizer(Diocletianus) aan heidense goden te offeren (Viktor was aanvoerder in een Romeinslegioen, het zgn. ThebaÔsche legioen, dat dus uit de Thebais, een streek in Egypte,afkomstig zou zijn en dat als zeer trouw aan het christelijke geloof bekend stond). Zewerden begraven op de begraafplaats waar de huidige Dom ligt. op deze plaats liet volgensde legende de H. Helena, moeder van keizer Constantijn, in de 4de eeuw een kerk bouwen,wat haar tot mede-patrones van de Dom maakt. In 1933 werd onder het koor van de Dom eendubbel christelijk martelaarsgraf uit de 4de eeuw gevonden. Het is dit graf wat aan deoorsprong ligt van het huidige Xanten : men wilde "ad sanctos", "bij deheiligen", leven-, hieraan ontleent Xanten zijn naam. Hierdoor komt het ook dat deRomeinse Colonia Ulpia Traiana niet werd overbouwd, zodat men nu de ruÔnes van eenvolledige Romeinse stad kan bestuderen ...

Met dank aan de heer Chris van de Weerd voor deze bijdrage! Kijk ook eens op zijn website, Magistro Ivvante Vinces
 

top


Carpe translationem

Massilia ] PompeÔ ] Rome (Ontstaan) ] Troje ] [ Xanten ]

© 2005, 2006 www.klassiekevertalingen.nl

Plýk een vertaling