Huwelijk

 

Up ]

down

 

Tedere Liefde

een themabenadering van huwelijk en relatie

in de Romeinse tijd

De echtgenoten zijn jegens elkaar tot samenwoning verplicht; ze zijn elkaar getrouwheid, hulp en bijstand verschuldigd.

Belgisch Wetboek art. 213

->geen woord over liefde, genegenheid, tederheid !

 

WAAROM HUWEN ?

ook in Rome huwde men - uiteraard Maar de eerste bedoeling van eenhuwelijk was zeker niet een gelukkig en harmonieus leven in liefde voor elkaar, maar wel:het verwekken van wettige kinderen: liberorum guaerendorum causa, een formule diein Rome wellicht een officieel karakter droeg.

Cicero (Pro Cluentio 11.32) schrijft: "Een wettig kind is voorzijn ouders en de maatschappij de spes parentum, de bestendiging van de naam, desteun van het geslacht, de erfgenaam van de familie en burger voor het vaderland."Ook Augustus spreekt ten voordele vaneen talrijke kroost: "In vredestijd zijn vele handen nodig om de aarde te bewerken,in oorlog zijn vele mensen nodig om het bestaande bezit met veel vuur te beveiligen opgrond van familiebanden, om voor de gesneuvelden anderen in de plaats te zetten."

Kinderen zijn immers nuttig (voor de oude dag) en ook aangenaam.

Sommigen huwen enkel en alleen omwille van de kinderen, getuige daarvaneen uitspraak van Marcellus Macedonicus uit -131, in zijn redevoering de prole augenda(cf. A. Gellius, N.A.1,6,2):"Indien we het zonder echtgenote konden stellen en zonderkinderen, zouden we allen deze kwaal vermijden; daar de natuur het echter zo beschiktheeft dat we met een vrouw niet erg comfortabel, maar zonder vrouw helemaal niet kunnenleven, moeten we eerder bedacht zijn op een eeuwigdurend welzijn dan op een kortstondiggeluk" (nl. van zonder vrouw te leven).

Toch zijn er - gelukkig maar - ook stemmen te horen van mensen die menen dat men ookmoet trouwen omwille van de vrouw zelf - Augustus:"Hoe zou het niet allerbest zijn een vrouw te hebben, die ingetogen de behoedster enbeheerster van het huis is, de opvoedster van de kinderen, die klaar is om u op tevrolijken, om u te verzorgen als u ziek bent, om u in voorspoed bij te staan, integenspoed te troosten, om de opbruisende natuur van de jongeman aan banden te leggenen.de misplaatste strengheid van de ouderdom te temperen?" De vrouw is zelfs vangroot belang voor het gevoelsleven van de man, cf. HiŰrocles: "Het huwelijk isnuttig, in de eerste plaats ontvangt de vrouw ons met open armen als we thuiskomen,doodmoe van het zenuwslopende werk, en een en al bezorgdheid verkwikt ze ons en beurt zeons op met de grootst mogelijke voorkomendheid. Bovendien doet ze ons de moeilijkheden dieonze geest in beslag nemen vergeten; de wisselvalligheden van het leven op het forum, inhet gymnasium, op het landgoed kunnen wij niet gemakkelijk aan, maar de vrouw gunt onzegeest rust en bevrijdt ons van de zorgen die onze geest kwellen."

 

WAAROM NIET HUWEN ?

 

Het feit dat er zo uitvoerig moest gesproken worden vˇˇr hethuwelijk, toont aan dat er bij de grote massa een bepaalde afkeer voor het huwelijkbestond. Ook de huwelijkswetten van Augustuszijn een vingerwijzing in die richting: door een systeem van beloning en straf wilden dezewetten de Romeinen dwingen tot een huwelijk, maar veel succes hebben ze niet gekend.

Motieven om niet te huwen konden o.a. zijn:

Men verwachtte van gehuwden niet dat ze van elkaar hielden, en daaromgingen sommigen de zuivere liefde zoeken in een relatie buiten hun huwelijk, waarvan menhoopte dat ze eeuwig zou zijn (cf. Catullus).

 

DE ANTIEKE OPVATTING OVER HET HUWELIJK

 

Typisch voor de ouden is de opvatting van het huwelijk als eenzielengemeenschap, met verachting van het lichamelijke. D vrouw is voor de man zijn alterego, het huwelijk is ee middel om gelukkig te worden.

De wederzijdse genegenheid heet dan ook amicitia, filiaof benevolentia, ewnoia genoemd, haast nooit wordt ze amor, eros genoemd.

De liefde was voor de moralisten en de publieke opinie geen vereistevoor een huwelijk, zoals in de Historia Augusta wordt vermeld: uxor dignitatis nomenest, non voluptatis. Senecaschreef: "Hij is een echtbreker, die al te vurig van zijn vrouw houdt (adulter estin suam uxorem amator ardentius). Schandelijk is de liefde van de echtgenoot voor eenander in elk geval, voor de eigen vrouw als ze te hef tig is. Een wijs man moet zijn vrouwbeminnen met zijn verstand, niet met zijn gevoel (sapiens vir iudicio debetconiugem amare, non affectu). Niets is schandelijker dan van zijn vrouw te houden alsvan een overspelige."

 

Aangaande het huwelijk en de daaraan verbonden gevoelens is er in deantieke opvatting duidelijk een dubbele moraal te bespeuren.

De oude Romeinse moraal zag het huwelijk als een instelling bedoeld omkinderen te verwekken. Van liefde of genegenheid voor de vrouw was er geen sprake. Devrouw was slechts een van de elementen van de familia, die ook zonen en dochters, slavenen vrijgelatenen bevatte. De paterfamilias besprak ernstige zaken met een raad vanvrienden eerder dan met zijn vrouw. Liefde binnen het huwelijk was dan ook veeleer eengelukkig toeval, maar niet de basis ervan. ook gold tederheid binnen een huwelijk niet alseen huwelijkssymbool, wel als een symbool van harmonie.

Rond ca. 100 n.C. doet een nieuwe moraal zich gelden, die ontstaatonder invloed van het sto´cisme, en die het ideaal van het echtpaar in het leven roept.De mannen spreken nu op een sentimentele, deugdzame en voorbeeldige toon over hunhuwelijksleven. De vrouw behoorde niet meer tot het huispersoneel waarover zij in naam vanhaar man het bevel voerde, maar wordt gelijkgesteld aan diens vrienden en opgenomen inzijn vriendenkring. Toch bleef de oude plicht om te huwen bestaan: zo kon de staat immersnieuwe burgers krijgen.

Maar daarnaast groeide een verinnerlijkte moraal van het echtpaar. Deechtgenote werd meer en meer de levensgezellin van de man in lief en leed, in goede enkwade dagen.

 

DE IDEALE HUWELIJKSPARTNER

 

Voor Antipater van Tarsos (stovcijn, 2de eeuw nc) moet men niet lettenop rijkdom, schoonheid, afkomst, maar wel op de zeden en gewoonten van de vader,' of dezeaangenaam, wijs, rechtvaardig is en zich niet nodeloos zorgen maakt.

Ook in de 7de eeuw horen we nog Isidorus van Sevilla zeggen dat men"niet moet letten op de schoonheid maar wel op de goede zeden."

Men meende in de oudheid (terecht ?) dat schoonheid en goede zeden nietvaak samengaan, cf. Juvenalis: rara est concordia formae et pudicitlae.Volgens HiŰrocles zijn schoonheid, rijkdom, een grote bruidsschat, hoge afkomst enz.ervoor verantwoordelijk dat de man "doorheen de omkranste deur een tiran in plaatsvan een vrouw het huis binnendraagt zonder dat hij bij machte is weerstand te bieden aandie rijke vrouw, zonder de wedstrijd om de eerste plaats te winnen."

 

Naast financiŰle overwegingen, speelden vaak ook politieke endynastieke overwegingen een rol, vooral in de hogere kringen, waar vaak grotefamiliefortuinen moesten beschermd worden. Zo was ook de status van jongen en meisjebelangrijk: men huwde best niet buiten zijn stand.

 

Bij wijze van voorbeeld volgen nu enkele getuigenissen vanhuwelijkspraktijken in de oudheid:

 

Plutarchus schrijft dat de bekende retor Hortensius, een man vanvoorname stand en voorname levenswijze, zich door een huwelijk zeer intiem aan Cato-sfamilie wilde binden. Hij stelde voor de dochter van Cato, Porcia, te huwen, hoewel dezeal getrouwd was met een zekere Bibulus en er twee kinderen bij had (het ideale aantal inde oudheid). Hoewel Cato Hortensius erg waardeerde, was hij toch niet zo enthousiast.Daarop stelde Hortensius voor dat Cato zijn eigen vrouw, die op dat moment zwanger was,aan hem zou laten, daar ze nog jong genoeg was om kinderen te baren, en omdat Cato zelf aldrie kinderen had. Met dit voorstel ging Cato wÚl akkoord, en ook Philippus, de vader vanzijn vrouw, gaf zijn zegen aan deze regeling. Na Hortensius' dood nam Cato zijn vrouw weerbij zich.

 

We leren bij Plinius ook uit zijnzoektocht naar een verloofde voor de dochter van de broer van zijn vriend Iunius Mauricuswelke criteria voor deze hoofse Romein van belang waren: de man is van goede afkomst, zijnvader is een Romeins ridder, hij heeft al een politieke carriŔre uitgebouwd en isbovendien mooi van uiterlijk. Een ander voordeel is dat zijn vader een meer dan bemiddeldpersoon is.

 

voor het meisje was het in de praktijk belangrijk dat ze jong was,mooi, kuis en een rijke bruidsschat meebracht, terwijl ook een intellectuele en muzikalevorming door sommigen werd geapprecieerd.

Met dank aan de heer Chris van de Weerd voor deze bijdrage! Kijk ook eens op zijn website, Magistro Ivvante Vinces

Carpe translationem

Ara Pacis ] Cursus Honorum ] Datering ] Forum Romanum ] Griezelen ] [ Huwelijk ] Het Romeinse leger ] Het Griekse leger ] Leiders van Rome ] Naamgeving ] Politieke organisatie ] Spreekwoorden ] Thermen ] Tijd ] Tijdlijn ] Toneel in Rome ] Triomfbogen ]

ę 2005, 2006 www.klassiekevertalingen.nl

Pl¨k een vertaling