Forum Romanum

 

Up ]

down

 

Het Forum Romanum

Inhoudstabel

  1. Inleiding
  2. De geschiedenis
  3. Enkele gebouwen en plaatsen
  A. Triomfboog van Septimius Severus
  B. Curia
  C. Rostra van Caesar
  D. Tempeltje van Vesta
  E. Sacra Via
  F. Comitium & Lapis Niger
  G. Het eigenlijke Forumplein

 

1. Inleiding

Wij hebben een werkje gemaakt over het Forum Romanum. Daarom gaan wij u even kortvertellen wat het Forum allemaal inhoudt, alsof u dat niet weet.

Het Forum Romanum vervulde een groot aantal functies en geeft daarom een compleet beeldvan de klassieke Romeinse samenleving. Het Forum in Rome kan men vergelijken met deGriekse Agora omdat het beide pleinen waren waar het dagelijkse leven zich afspeelde. Debetekenis van ‘FORUM’ is meer dan wat hiervoor geschreven staat, want op ditplein vonden ook sociale activiteiten plaats, wat in Griekenland niet altijd het gevalwas.

Het Forum was iets typisch Romeins, vooral op gebied van architectuur en stedenbouw,maar er waren ook Griekse en Etruskische bouwkundigefactoren die een rol speelden.

De indeling van ruimte en bouwkundige vormen op het Forum werden bepaald door degeschiedkundige, de politieke en de culturele verhoudingen en gebeurtenissen die inverband stonden met de groeiende macht van Rome.

Zo gebeurde het dat het Forum Romanum een religieuze, een politieke en een socialefunctie kreeg. Dit kwam door de gunstige ligging van drie van de heuvels die Rome omringennl. de Palatinus, de Capitolinus en de Quirinalis.

Tot zover onze inleiding, nu gaan we iets uitgebreider praten over de geschiedenis, deveranderingen, de tempels en de basilica, de kunst en de cultuur en de functies van hetForum Romanum. We kunnen uiteraard niet alle plaatsen en gebouwen van het Forum uitgebreidbespreken. Daarom hebben we een beperkte keuze gemaakt.

2. De geschiedenis

Oorspronkelijk een drassige vlakte aan de voet van de Palatijn en de Capitool werd dieplek de plaats waar weldra, omdat ze dicht bij de Tiber lag, de Etrusken en de Latijnen met elkaar handel kwamen drijven.Geleidelijk werd die markt een verzamelplaats en trefpunt van de snel aangroeiendebevolking van de Romeinse heuvels.

Nog altijd onder het bewind van de Etruskischekoningen werd het plein gedraineerd en geplaveid. Er werd ook de Cloaca Maxima of centraleriool aangelegd die diende als afwateringskanaal en riolering. Van deze open riolering kanmen nu nog de uitmonding in de Tiber bekijken.

Op het Forum begonnen de tempels te verrijzen: die van Saturnus aan het ene uiteinde,bij de helling naar het Capitool toe, die van Vesta aan de andere kant. De marktkramenwerden barrakjes en nog later vaste winkeltjes. De veemarkt verhuisde naar een plein nabijde Tiber, dat dan ook Forum Boarium of Rundermarkt ging heten. Ook de groentehandel werdverplaatst naar een naburig plein, dat men Forum Olitorium of Groentemarkt ging noemen. Zobleven alleen de wisselkantoren en de winkels met luxe-artikelen over. Intussen had menreeds de eerste basilica gebouwd, een overdekte hal waarin men beschut was tegenzomerhitte of winterregens en men kon wandelen, vrienden ontmoeten, zaken afhandelen(zoals in beursgebouwen) en waar ook de rechtbank kon zetelen. Voor de wetgevendevolksvergaderingen of comitia was de noordwestelijke hoek gereserveerd: daar lag hetComitium met de sprekerstribune of rostra en stond het senaatsgebouw of curia.

Zo was het Forum geleidelijk ontwikkeld tot een combinatie van Wetstraat, Wall streeten Vaticaan (dit zullen we later bespreken bij de functies). Op dit plein werd gepleit,gevonnist, gevochten, het volk tot revolutie opgehitst, kwamen triomftochten en stoetenvoorbij, werden lijkredes uitgesproken bij de lijkbaar van grote mannen, kwamen gezantenuit de halve wereld hun opwachting maken bij de senaat, werden de beslissingen genomen dievoor alle landen aan de Middelandse Zee bindend waren. Ook toen onder het keizerrijk debeslissingen nog alleen door de keizer werden genomen, bleef het Forum het magischemiddelpunt van de stad en het imperium.

3. Enkele gebouwen en plaatsen

 

A. Triomfboog van Septimius Severus

 

Dit gebouw is een indrukwekkend gevaarte van 21 meter hoog bij 23 meter breed. Deinscriptie verheerlijkt de keizer Septimius Severus en zijn zoon Caracalla enoorspronkelijk ook zijn andere zoon, Geta. Maar na de dood van Septimius heeft Caracallazijn broer uit de weg geruimd en daarna diens naam laten wegkappen op alle monumenten, omdie door een andere formule te laten vervangen. De sporen van die operatie zijn nog goedte zien.

Het geheel bestaat uit drie bogen en een attiek met die inscriptie. Dit teken vanoverwinning is in 203 n.C. gebouwd omwille van de zege die zij behaalden in de tweedeveldtocht tegen de Parthen. Het bouwwerk, dat uit tavertijn en baksteen bestaat, isbekleed met platen marmer en dankt zijn karakteristiek uiterlijk vooral aan vier‘vrijstaande’ zuilen op hoge sokkels en aan de versiering met historischereliŽfs, die een sterk contrast van licht en donker vertonen. Boven de kleinere bogenstaan de belangrijkste daden van beide keizers en van de veroveringen van de steden derParthen (Seleucia, Edessa en Ctesiphon) afgebeeld. Op de hoekwiggen boven de hoofdboogzijn gevleugelde overwinningsgodinnen en de beschermengelen van de seizoenen; op die bovende kleinere bogen staan naar hellenistisch voorbeeld grote riviergoden; daarentegen wijstde stijl van de reliŽfs vooruit naar de laat-antieke tijd. De attiek werd bekroond meteen schitterend bronzen vierspan.

 

B. Curia

De werken aan de Curia of senaatsgebouw zijn gestart door Caesar en voltooid door Augustus. Het verving de vroegere Curia(Curia Hostilia) die in 52 v.C. afgebrand was, en sloot het Forum van Caesar aan de zuidoostzijde af. Wat er nustaat dateert uit de tijd van Diocletianus, die na een brand het gebouw in zijnoorspronkelijke vorm terug heeft opgetrokken. De Curia dankt haar behoud ook aan het feitdat ze in de vroege middeleeuwen (7e eeuw) tot kerk is omgevormd, gewijd aan de heiligeAdrianus. Nu is ze in haar originele staat hersteld.

De Curia werd volgens de overlevering gesticht door koning Tullus Hostilius (vandaar denaam Curia Hostilia). In 80 v.C. was sprake van herbouw door Sulla (of Sylla) uit het geslacht der Cornelii (CuriaCornelia), in 20 v.C. door Augustus(Curia Julia) en na de brand in 283, die een groot deel van het Forum verwoestte, doorDiocletianus. Het tegenwoordige uiterlijk is het product van de restauratie in de jaren30, waarbij aanbouwsels uit latere tijd werden verwijderd en de oorspronkelijke vorm werdhersteld, al ontbreekt nog de bepleistering van de voorgevel.

De bronzen deuren zijn kopieŽn van de echte, die in de 17e eeuw door Borromini naar S.Giovanni in Laterano werden overgebracht. De binnenruimte vormt ťťn enkele grote hal meteen plat dak (het puntdak is nieuw). Het gebouw heeft ongeveer de proporties die Vitruviusin zijn verhandeling over de architectuur beschrijft. Het gebouw is 21 meter hoog bij 18meter breed en 27 meter lang, want voor een goede akoestiek moest dit type gebouw half zohoog zijn als de som van de lengte en de breedte. In de zaal zijn drie brede, lage tredente onderscheiden, waarop de zetels van de circa 300 senatoren stonden. In de Curia treftmen tegenwoordig twee grote reliŽfs die in het midden van het Forum zijn gevonden en diebekendstaan onder de naam plutei of de anaglyphen van Trajanus. Er staan beelden op uit deregeerperiode van Trajanus; vermoedelijk dienden ze ter versiering van een tribune.

C. Rostra van Caesar

De Rostra van Caesar waren eenenorme, oorspronkelijk met marmer beklede tribune, 24 meter breed bij 12 meter diep en 3meter hoog, met beelden versierd. Aan de voorzijde zijn nog de gaten te zien waarin desnebben van de schepen die buitgemaakt waren in de zeeslag bij Antium in 338 v.C., dwarsdoor de marmerbekleding heen in de tufblokken bevestigd waren. Rostra betekent namelijk‘(vogel)bekken’. Bij het verleggen van de redenaarstribune van het Comitiumhierheen, heeft Caesar ook de snebbendie haar daar al versierden, als versiering mee laten komen. Men besteeg die tribune vande achterzijde uit, via boogvormige trappen, die wellicht herinnerden aan de boogvorm vande vroegere Rostra op het Comitium. De Rostra waren het toneel (en dan ook zo groot alseen schouwburgscŤne) waarop de redenaar met al de bewegelijkheid van zijn zuidersetemperament, zijn welsprekendheid ten beste kwam geven. Maar na Caesar is de tijd van de grote politiekewelsprekendheid voorbij: de beslissingen lagen niet meer bij het volk, maar bij de keizerop de Palatijn. Rechts vooraan is aan de Rostra een stukje bijgebouwd in circa 470 n.C.,ter herinnering aan de overwinning van een Romeins leger op de Vandalen; vandaar de naam‘Rostra Vandalica’.

Aan de andere zijde van de Rostra, bij de tempel van Saturnus betreedt men weer deSacra Via, die voor de tempel van Caesarhet Forum oversteekt en langs de basilica Julia liep.

 

D. Tempeltje van Vesta

De resten van de Tempel van Vesta bestaan uit drie deels gerestaureerde zuilen en eenstuk van de ronde cellamuur, daterend uit de verbouwing onder Septimius Severus ( ca. 200n.C.) na de zoveelste brand. De ronde vorm geeft te kennen dat men hier met een oeroudheiligdom te doen moet hebben. Het tempeltje heeft namelijk de vorm bewaard van deoudromeinse hut, de voorgangster van het (Etruskische)atrium-huis. Uit eerbied voor de traditie heeft men bij elke nieuwe wederopbouwpiŽteitvol de oorspronkelijke vorm bewaard. Oorspronkelijk was de Tempel opgetrokken uithout en vlechtwerk, en had het een dak van stro, zoals die oude hutten. Dat het regelmatigafbrandde, hoeft dan ook niet te vebazen, aangezien daar dag en nacht het heiligehaardvuur brandend moest worden gehouden. Ook toen men met duurzamer materiaal gingbouwen, bleef het brandgevaar reŽel.

Zoals Saturnus de arbeid van de man op het veld moest zegenen, zo moest Vesta het werkvan de vrouw in huis zegenen. De Tempel was dan ook een typisch vrouwelijk heiligdom.Nooit mocht een man de cella betreden. De vrouwen mochten dat gedurende de Vestafeesten ofVestalia van 7 tot 15 juni. Het was ook de enige tempel zonder beeld: het heilige vuurverving het beeld van de godin. Aangezien Vesta, evenals Diana en Minerva, maagd was,moesten haar priesteressen zelf ook maagd zijn. Een andere aanwijzing dat het tempeltjeoeroud moet zijn, bieden de bescheiden afmetingen: het is ondenkbaar dat men in lateretijden een zo belangrijke tempel zo klein zou hebben gebouwd.

 

E. Sacra Via

De beroemde Sacra Via (de omgekeerde orde: ‘Via Sacra’ klinkt ons tenonrechte meer vertrouwd in de oren, waarschijnlijk wegens de aanhef van Horatius ‘9e Satire: ibam forte Via Sacra, ...,maar dat is dichterlijke vrijheid) loopt tussen de tempel van Antonius en Faustina en deRegia. Ze voert van de Velia, waar de boog van Titus staat, over het Forum tot aan de voetvan het Capitool, waar de Clivus Capitolinus begint. Over dit basalten plaveisel zijn devoeten gegaan van alle figuren die in de Romeinse geschiedenis naam hebben gemaakt. DeSacra Via is ook de weg die de Romeins triomfstoeten volgden. De naam ‘HeiligeWeg’ dankt hij waarschijnlijk aan de vele tempels en heiligdommetjes waarlangs hijvoerde.

 

F. Comitium & Lapis Niger

Het Comitium was al sinds de koningstijd de vergaderplaats van de comitia curiata, deofficiŽle volksvergadering van Rome welke daar o.a. samenkwam om de koning te kiezen.Door de steeds grotere rol van een ander soort wetgevende vergadering, de comitiacenturiata, in feite het volk in legerformatie op het Marsveld bijeenkwam, hadden decomitia curiata en dan ook het Comitium onder de republiek echter hoe langer hoe meer aanbelangrijkheid ingeboet. Het Comitium was een cirkelvormig plein van circa 40 meterdoorsnee. Aan de noordkant stond de Curia, aan de zuidkant lag de redenaarstribune. Erlijken treden omheen gelopen te hebben om te staan of te zitten. Hier hebben alle grotepolitieke redenaars van de republiek het volk toegesproken. Bij het Comitium lag ook deGraecostasis, de plaats waar buitenlandse gezanten wachtten om in de senaat te wordenbinnengelaten. Aangezien de meesten uit de Hellenistische wereld kwamen en dus Grieksspraken, kreeg de plaats die naam. De noord!!

westelijke hoek van het Forum, voor een deel nog bedekt door het niet opgegraven Forumvan Caesar is voor de geschiedenis vanEuropa onvergelijkelijk belangrijk geweest. Maar vanaf Caesar en het keizerrijk is het politieke centrum van Rome op dePalatijn gaan liggen.

Zowat 25 meter voor de ingang van de Curia heeft men onder de grond een monumentjeontdekt dat waarschijnlijk als het graf van Romulusbeschouwd is geweest in de oudheid. Het is de zogenaamde Lapis Niger of Zwarte Steen. Bijdie opgravingen is ook een balkvormig zuiltje of Cippus aan het licht gekomen, bovenaanverminkt met de oudste en slechtste ten dele ontcijferde inscriptie van de Romeinsegeschiedenis. De lettertekens zijn nog half Etruskisch ende regels lopen beurtelings van onder naar boven en van boven naar onder.

G. Het eigenlijke Forumplein

Op het eigenlijke Forumplein zijn volgende monumenten nog te bezichtigen.

1. De zuil van Phocas:

Dit is het laatste bouwwerk van het antieke Forum, daar in 608 n.C. opgericht door paus Bonifatius IV als huldeblijk voor de overigens onbeduidende Byzantijnse keizer Phocas,omdat deze het Pantheon aan de Kerk geschonken had. De zuil komt van elders en het massalevoetstuk ontsiert het plein. Op het voetstuk prijkt een lange inscriptie ter ere vanPhocas. De zuil was bekroond met een gouden of verguld beeld van de keizer.

2. De drie heilige bomen:

Op de enige nooit geplaveide plek van het Forum staan de drie heilige bomen van deItalische landbouw: olijfboom, vijgenboom en wijnstok, de symbolen van de voedende natuuren de herinnering aan de tijd toen Rome nog een boerenrepubliek was.

3. Littera Quadrata:

Juist voor de drie heilige bomen staat de prachtige Littera Quadrata, waarin de naamstaat te lezen van de ambtenaar die het Forum in 12 n.C. opnieuw heeft laten plaveien: L.Haevius.

4. Podium:

Rechts van de drie bomen en het verdwenen beeld van Marsyas, dat er vlak naast stond,verhief zich het houten podium waarop de praetor in de open lucht rechtzitting hield. Hierheeft ook Cicero menig pleidooi gehouden.

5. Lacus Curtius:

Dit is een plek op het Forum waar ondanks de drainage m.b.v. de Cloaca Maxima tochwater bleef staan; de Romeinen maakten er een bassin van; bij dit bassin is keizer Galbain 69 v.C. door de soldaten van tegenkeizer Otho vermoord.

6. Ruiterstandbeelden:

De sporen van het kolossale ruiterstandbeeld van Domitianus, dat samen met alle anderebeelden van die halfgekke en tirannieke keizer na zijn bloedige dood en de damnatiomemoriae is vernield; de drie steunpunten van het standbeeld (ťťn voorpoot steunde niet)waren dwars door het voetstuk heen in de grond verankerd: die drie gaten zijn nog te zien.Wat verder op het plein staan ook nog de sporen van het ruiterstandbeeld van Constantijn.

 

4. De veranderingen op het Forum

Door de oorlog tegen Carthago en het hellenistische oosten was het evenwicht in debezitsverhoudingen verstoord tussen enerzijds de gevestigde bovenlaag van senatoren enmilitairen, samen met de nieuwe ondernemersklasse van de Equites (ridders), en anderzijdsde grote massa van boeren en proletariŽrs. Het beleggen van kapitaal in grond en dedaarmee verbonden verzwakking van de boerenstand bracht een crisis teweeg die niet alleenlandbouw en handel trof, maar ook de politieke en openbare instellingen.

Het gevolg hiervan was dat het boerenleger werd omgevormd tot een beroepsleger. Omdathet leger nu de grootste georganiseerde macht van Rome was, moesten de bevelhebbers vandie legers meer vertegenwoordigen dan alleen maar de militaire staatsmacht: ze hadden nuook politieke macht. Dat betekende zowel voor de Senaat als voor devolksvertegenwoordigers een gevoelig verlies van macht. De crisis in de republiek en hetovergaan van de macht in de handen van monarchistisch gezinden leidden tot veranderingenin de architectuur en in de functies van het Forum.

De opdracht van Caesar om deBasilica Sempronia weer op te bouwen in de vorm van een nieuwe, grote Basilica Julia, enook de restauratie van de Basilica Aemilia, kunnen worden gezien als een herniewd strevennaar grotere regelmaat in de indeling van de ruimte. Een verandering van politiekebetekenis voerde de dictator door in het Comitium namelijk de Curia Hostilia uit derepublikeinse tijd verdween en maakte plaats voor de nieuwe Curia Julia. Eerst maakte ditbouwsel deel uit van het resterende Comitium, maar na verloop van tijd werd het eenaanhangsel van het later gebouwde Caesar-Forum. De Senaat verloor zijn macht, want de macht was overgegaan in de handen van ťťnenkele man. De Rostra werden verplaatst naar de westkant van het rechthoekige plein tussende beide basilieken en op de as daarvan gezet. Dat had zeker praktische redenen, namelijkhet creŽren van een grotere vergaderruimte, maar tegelijkertijd betekende het ook dedefinitieve ondergang van het republikeinse Comitium.

De allesbeslissende gebeurtenis was echter de bouw van een nieuw forum, het ForumJulium, waar de alleenheerser zelf nog aan begon en dat werd voltooid door zijnadoptiefzoon Augustus Octavianus. Hetbouwwerk kwam voort uit de openlijke machtsverheerlijking en aan het charisma van Caesar. Dat was het begin van het gehelecomplex van keizerfora.

In het Caesarforum is het thematoegepast van de rechthoekige, door muren omgeven binnenplaats, dat met succes wasbeproefd in enkele fora in de koloniŽn. Wel werd het afgestemd op de beschikbare ruimte:zo is de hoofdas verlengd en komt uit bij het hoge podium met daarop de zes-zuilige tempelvan Venus Genetrix, de stammoeder van de familie van de dictator.

De winkels aan de zuidkant wijzen erop dat nog altijd het concept geldig was dat hetForum verschillende functies moest vervullen in de samenleving. Evenzeer is echterduidelijk dat de praktische doelstelling om de ruimte voor het openbare leven te vergrotenuiteindelijk ondergeschikt werd gemaakt aan de wens om charismatisch leiderschap teverheerlijken, te propageren en te legitimeren. In feite was de tempel al de idealeafsluiting van het geheel, maar er werd toch nog een tweede pool aangelegt, in de vorm vanhet opvallende ruiterstandbeeld van Caesarin het midden van het plein, dat onweerstaanbaar de aandacht trok. Vanuit architectonischgezichtspunt heeft de tempel van Venus Genetrix enkele interessante aspecten. Detraditionele vorm van het heiligdom, dat op een verhoging staat, met het hoofdaanzicht aande voorkant, vertoont twee vernieuwde variaties: ten eerste de absideafsluiting van decella, die in de keizertijd en ook daarna met succes verder werd toegepast; ten tweedewerd de cella ook van boven afgesloten, waarschijnlijk met een gemetseld gewelf. Hetgrootste deel van het Forum onderging twee restauratiefasen: de belangrijkste, onderTrajanus, stond in verband met het werk aan een nieuw forum en resulteerde onder andere inde toevoeging van de Basilica Argentaria (naar men aanneemt een school) in dezuidwesthoek; de tweede restauratie werd uitgevoerd door Diocletianus.

5. De functies

Het is in ieder geval zeker dat reeds in die tijd de beide hoofdfuncties van het Forum,namelijk de commercieel-economische en de politiek-religieuze, over twee verschillendeterreinen waren verdeeld: de markt in het zuiden en het Comitium in het noorden, directaan de voet van het Capitool. Een aanduiding van de handelsfunctie is te vinden in detalrijke tabernae (winkels) die er ontstonden naast de belangrijkste gebouwen van derepublikeinse tijd - ze bleven in groot aantal zeker tot aan de vroege keizertijd bestaan.Het Comitium was, zoals het woord al doet vermoeden, de plaats waar de vergaderingen vande burgerij plaatsvonden. Later onder de monarchie vergaderden hier de curiŽn, de dertigfamilie-organisaties waarin de drie stammen van de Ramnes (Latijners), Tities (Sabijnen)en Luceres (Toscaners) om politieke en militaire redenen waren verdeeld. Twee zaken wijzener echter op dat het Comitium in dezelfde tijd ook een heilige plaats was: allereerstverhief het Capitool, met het Jupiter-heiligdom, zich erboven, waardoor het gebied destatus had van templum, een aan de godheid gewijd domein; ten tweede zijn er deoverblijfselen gevonden van de Lapis Niger, het grafheiligdom van Romulus.

De gewijde bestemming van de gehele vlakte werd echter vooral bepaald door deVestatempel, die vrijwel in dezelfde tijd ontstond als de stad werd gesticht. In dezetempel werd het heilige vuur bewaard, dat als symbool gold voor het leven van Rome endaarom nooit uit mocht gaan. Volgens de overlevering was de zorg voor het vuuroorspronkelijk toevertrouwd aan de dochters van de koning, later aan de zes Vestaalsemaagden, echte stadsprieseressen, van wie vele legenden over deugd en moed bestaan. Op demeest afgezonderde plek in het heiligdom werden de relikwieŽn bewaard die de al evenlegendarische Aeneas uit het verre Troje hadmeegebracht, waaronder het beroemde Palladium, een beeldje van Pallas Athene.

Naast de Vestatempel verhief zich een volgend belangrijk gebouw: de (volgens deoverlevering) door koning Numa Pompilius gestichte Regia, de residentie van de koning. Deoudste bouwfasen van dit gebouw gaan mogelijk terug tot de zesde of zevende eeuw v.C. Metde invoering van de republiek als staatsvorm was het echter geenszins uitgediend: het werdomgebouwd en is in die vorm bewaard gebleven. Het was de plaats waar de rex sacrorum en depontifex maximus de van de koning overgenomen religieuze plichten vervulden (de voor onsbelangrijkste daarvan was het schriftelijk vastleggen van de Annalen). Bovendien werd inde Regia het aan Mars gewijde heilige schild bewaard.

De overlevering schrijft aan Numa Pompilius ook de stichting van de Janustempel toe,het ‘teken van vrede en oorlog’. Als de grote deuren van dit rechthoekig gebouw,dat veel wegheeft van een ereboog, gesloten waren, heerste er vrede, wat echter zeldenvoorkwam (dit gebeurde slechts twee keer tijdens de regering van Augustus, die de Pax Romana weer totstand bracht). Het gebouw stond vermoedelijk op de plaats waar de Argiletum in zuidelijkerichting, daar zijn echter geen overblijfselen van bewaard gebleven. Een beeld daarvan isop een munt uit de tijd van Nero tot ons gekomen. Van het Volcanal, het Vulcanus-altaardat tot ťťn van de oudste heiligdommen van Rome behoorde, schijnen daarentegen enkelesporen bewaard te zijn in de vorm van een bewerkte tufsteen, die gevonden is in de buurtvan het Comitium, vlak bij de boog van Septimius Severus. De overlevering schrijft ditaltaar toe aan Titus Tatius, de koning van de Sabijnen. De verandering van de staatsvormvan monarchie in republiek leidde niet plotseling tot andere architectonischedoelstellingen van het Forum. Het complex groeide gestadig door in nauwe samenhang met deinstituties en de algemene groei van Rome werden de bestaande bouwwerken uitgebouwd.

Het Comitium moest volgens de plannen waarschijnlijk een cirkelvorm krijgen. De kringwerd gevormd door de voorgevels van de gebouwen die het Romeinse gezag verzinnebeeldden:de Curia Hostilia (toegeschreven aan Tullus Hostilius), vergaderplaats van de Senaat, in52 v.C. bij een brand verwoest en vervangen door de Curia Julia, begonnen onder Caesar en door Augustus in 29 v.C. voltooid; hetSenaculum, nog een plaats van de samenkomst van de Senaat; de Graecostatis, een tribunevoor de afgezanten van vreemde volken (vooral Grieken); de Rostra, de redenaarstribune vande staatsambtenaren, die vanaf 338 v.C. werd opgesierd met de ramstevens van de schependie de Latijnen bij Antium buitmaakten.

In de jaren onmiddellijk na de wijziging van de staatsvorm ontstonden als bevestigingvan de nauwe wisselwerking tussen het politieke en het religieuze leven binnen het Forumenkele van de belangrijkste heiligdommen van de stad: de Saturnustempel (501-493 v.C.) ende tempel van Castor en Pollux, ook wel tempel van Dioscures genoemd (484 v.C.). DeSaturnustempel lag aan de voet van het Capitool en herinnerde aan de mythe van de door degod Saturnus op de heuvel gestichte stad. Om de godheid te eren werden op 17 december deSaturnaliŽn gevierd, een oudjaarsfeest dat in veel opzichten op ons carnaval leek. Binnenin de tempel werd waarschijnlijk de staatsschatkist bewaard.

De tempel van Dioscures dankte zijn ontstaan aan de vervulling van een gelofte na deslag bij het meer van Regillus (497-496 v.C.), waarin de Romeinse troepen onder aanvoeringvan de veldheer Aulus Postumius Albinus de Latijners en de Volsci overwonnen. Hier zagRome kans om de crisis in het delicate evenwicht tussen de volkeren van Midden-ItaliŽ,veroorzaakt door het verval van de heerschappij der Etrusken,glansrijk te overwinnen en de fundamenten te leggen voor de Romeinse hegemonie. Korte tijdlater strekte die hegemonie zich over het hele schiereiland uit. Volgens de legende droeghet ingrijpen van twee mysterieuze ruiters, in wie men de Dioscures, Castor en Pollux,herkenden, wezenlijk tot de overwinning bij. Hun eredienst werd overgenomen van hethellenisme, hetgeen bewijst dat in deze tijd al een levendige uitwisseling van ideeŽnplaatsvond - vooral over zee. In de loop van de tijd werd deze tempel het middelpunt vooreen belangrijke niet- religieuze ceremonie: jaarlijks trok er de parade voorbij waarmee deridderstand de nieuwe ridders voorstelde aan de censors. De verbinding tussen het sacraleen het profane, zo karakteristiek voor het Forum, werd nog eens bekrachtigd door deomstandigheid dat de tempel ook de zetel van het ijkwezen was.

Er bestond een relatie tussen de eredienst van de Dioscures en die van Juturna,beschermgodin van de wateren. Aan de naar de godin genoemde bron, die iets ten oosten vande tempel ligt, zouden de beide Dioscures hun paarden hebben gedrengd en tevens aan deRomeinen de overwinning hebben verkondigd. De Juturnabron is samen met het nabijgelegenLacus Curtius een bewijs voor het feit dat de bodem van het dal van het Forumoorspronkelijk moerassig was.

De onderbreking van de bouwactiviteit op het Forum tot de derde eeuw v.C. is teverklaren uit de moeizame politieke en militaire verhoudingen in Rome vanaf het einde vande vijfde eeuw en in de hele vierde eeuw v.C., een tijd dat de stad in uitputtendegevechten was verwikkeld met zijn buren: oorlog met de Veji (477-396 v.C.), hetbinnenvallen van de GalliŽrs (390 v.C.), het tegen Rome gerichte bondgenootschap van dezuidelijke Etruskische steden (389-351 v.C.), oorlogentegen de Samnieten (343-341 en 325-304 v.C.). De enige nieuwbouw in deze tijd betrof deConcordiatempel (367 v.C.) van dictator Camillus, die Rome van de GalliŽrs had bevrijd.Met de bouw van deze tempel wilde hij het einde vieren van de strijd tussen patriciŽrs ende plebejers. Dit conflict leidde tot de beroemde uittocht van het plebs over de Aventinus(494 v.C.), verder het ontstaan van het ambt van volkstribuun en tot het aannemen van dewetten van de twaalf tafelen (451-450 v.C.). De laatste werden precies in 367 v.C. ingunstige zin gewijzigd door de wetten van C. Licinius Calvus Stolo en L. SextiusLateranus, die voor de plebejers het recht bekrachtigden op toegang tot de rang vanconsul.

 

6. Bibliografie

 
top

Carpe translationem

Ara Pacis ] Cursus Honorum ] Datering ] [ Forum Romanum ] Griezelen ] Huwelijk ] Het Romeinse leger ] Het Griekse leger ] Leiders van Rome ] Naamgeving ] Politieke organisatie ] Spreekwoorden ] Thermen ] Tijd ] Tijdlijn ] Toneel in Rome ] Triomfbogen ]

© 2005, 2006 www.klassiekevertalingen.nl

Plýk een vertaling